Biuro Analiz Sejmowych
OPINIA ZLECONA

Anna Śliz, profesor nadzwyczajny
Instytut Socjologii
Uniwersytet Opolski

				Warszawa, 17 listopada 2014 r.

Opinia o projekcie ustawy o zmianie ustawy o mniejszościach narodowych
i etnicznych oraz o języku regionalnym, a także niektórych innych ustaw
druk nr 2699

Przedstawiam opinię na temat propozycji wprowadzenia do ustawy z dnia
6 stycznia 2005 roku o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym zmiany związanej z nadaniem społeczności Ślązaków statusu mniejszości etnicznej, co będzie skutkowało wzrostem liczby mniejszości etnicznych w Polsce z czterech do pięciu – karaimska, łemkowska, romska, tatarska
i proponowana śląska (art. 2, pkt. 3 i 4 ustawy). Równocześnie przyjęcie takiej zmiany spowoduje poszerzenie składu Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych o dwóch przedstawicieli mniejszości etnicznej śląskiej
(art. 24, ust. 1, pkt. 2 ustawy).
Na początku należy zdefiniować grupę o której traktuje niniejsza opinia. Za Ślązaków uznaje się ludzi urodzonych i mieszkających przede wszystkim na Górnym Śląsku, ale także na terenie Czech. Etymologicznie nazwa grupy związana jest
z zamieszkiwanym przez nich terenem rzeki Ślęzy i góry Ślęża. Ślężanami nazywano w IX wieku plemię zachodniosłowiańskie z terenu dzisiejszego Dolnego Śląska,
a w X wieku nazwę tę stosowano wobec ludności zamieszkującej obszar dorzecza górnej i środkowej Odry. Polska literatura XIX i XX wieku Ślązakami określa autochtoniczną ludność zamieszkującą Górny Śląsk. Pierwsza mocna identyfikacja
z nazwą Ślązacy miała miejsce w okresie międzywojennym, kiedy blisko
1/3 mieszkańców polskiej części Górnego Śląska nie miała skrystalizowanej świadomości polskiej lub niemieckiej i określała siebie jako Ślązacy.
Opiniowany obywatelski projekt ustawy odnośnie do wspomnianej zmiany zawiera szerokie uzasadnienie; argumentów przytoczonych przez Autorów projektu, uzasadniających proponowane zmiany, związane z uznaniem Ślązaków za mniejszość etniczną, nie będę powtarzała. Pragnę jedynie nadmienić na początku, że opiniowana zmiana nie jest ani prosta, ani jednoznaczna. Zgodnie z obowiązującą ustawą przez mniejszość etniczną rozumie się grupę obywateli polskich, która spełnia łącznie następujące warunki:
1)	jest mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej,
2)	w sposób istotny odróżnia się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją,
3)	dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji,
4)	ma świadomość własnej historycznej wspólnoty etnicznej i jest ukierunkowana na jej wyrażanie i ochronę,
5)	jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co najmniej 100 lat,
6)	nie utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.
	Zastanówmy się czy powyższe kryteria wypełnia społeczność Ślązaków. Jeśli chodzi o ich liczebność to są Oni mniej liczni niż ludność jednoznacznie deklarująca się jako Polacy, a wyniki Narodowych Spisów Powszechnych Ludności i Mieszkań
z 2002 r. i 2011 r. ukazują konkretne dane liczbowe. W 2002 r. identyfikację śląską wskazało 173,2 tys. osób zamieszkujących przede wszystkim w województwie śląskim (148,5 tys., czyli 86%) i w województwie opolskim (24,2 tys., czyli 14%).
Należy również uwzględnić, że w polskiej części Śląska Cieszyńskiego identyfikację śląską złożyło 1045 osób. Wyniki przeprowadzonego dziewięć lat później Narodowego Spisu Powszechnego (2011) pokazały wyraźnie wzrost liczby osób identyfikujących się ze społecznością Ślązaków. Zgodnie z tymi wynikami jako identyfikację narodową śląską wskazało ogółem 817 tys. polskich obywateli. Jako pierwszą zadeklarowało 418 tys. w tym jako jedyną 362 tys. Jako drugą identyfikację śląską wskazało 399 tys. Z wyników Narodowego Spisu Powszechnego Ludności
i Mieszkań 2011 r. jasno wynikają dwie konkluzje: po pierwsze, Ślązacy są największą mniejszością zamieszkującą terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, po drugie, liczba obywateli polskich identyfikujących się ze społecznością śląską wyrazie wzrosła w odstępie czasu między Spisami Powszechnymi 2002 i 2011. Te spisowe deklaracje, zdaniem Marka S. Szczepańskiego, mogą w poważnym stopniu wynikać z autentycznego poczucia tożsamości, rozczarowania transformacją ustrojową i tym, co ze sobą przyniosła powodując likwidację kopalń i hut, lecz mogą być także „elementem społecznego katharsis” po okresie realnego socjalizmu. Polska wstępując w 1989 r. na drogę demokracji i wolności ujawniła swój zróżnicowany kulturowo charakter. Kontekst ten sprzyja podtrzymywaniu wartości kulturowych odmiennych aksjologicznie i normatywnie grup w tym także grupy śląskiej.
	W odniesieniu do kryterium związanego z odmiennością kulturową, jej manifestacją i dbałością o jej trwanie wśród kolejnych pokoleń Ślązaków, to na szczególną uwagę zasługuje odrębność językowa społeczności śląskiej. Dzisiaj Ślązacy posługują się etnodialektem śląskim powstałym z połączenia literackiego języka polskiego, języka niemieckiego i czeskiego. Przypominam jednak, że przedstawiciele społeczności śląskiej podejmują wysiłki w kierunku uznania własnego etnodialektu za język regionalny zgodnie z obowiązującą w Polsce ustawą z dnia
6 stycznia 2005 roku o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. Dzisiaj za język regionalny ustawa uznaje wyłącznie język kaszubski (art. 19, ust. 2) a propozycje zmian w kierunku przyjęcia mowy śląskiej za język regionalny nie zostały podjęte przez Parlament RP, chociaż, mowa śląska spełnia kryteria definicji języka regionalnego podane w Europejskiej Karcie Języków Regionalnych lub Mniejszościowych sporządzonej w Strasburgu 5 listopada 1992 r. W cytowanym dokumencie przyjęto, że język regionalny jest tradycyjnie używany przez obywateli danego państwa, którzy stanowią mniejszość, nie jest dialektem języka oficjalnego, w tym przypadku polskiego, jak również nie jest językiem imigrantów. I chociaż mowa śląska nie jest językiem regionalnym to silnie odróżnia ludność tym językiem się posługującą od pozostałych mieszkańców Rzeczypospolitej. Kolejny i jak dotychczas ostatni raz byliśmy świadkami ożywionej, ale i mocno kontrowersyjnej dyskusji o śląskim języku w końcu sierpnia 2012 r.
w czasie obrad sejmowej Komisji mniejszości narodowych i etnicznych. I znowu mowa śląska nie uzyskała statusu języka, ale jestem pewna, że starania będą miały dalszą historię.
W orbicie tak społecznie ukształtowanych uwarunkowań związanych ze zróżnicowaniem kulturowym znalazła się społeczność śląska, nie tylko ze względu na śląską mowę, ale wiele innych elementów kulturowych odróżniających ją od większości, a które to elementy są wzmacniane poprzez silną i wyraźną ich manifestację. Są wśród nich silne więzi rodzinne, identyfikacja z regionem czy poczucie odrębności śląskiej, które wiąże się między innymi z wyjątkowym krajobrazem Górnego Śląska, z czerwonymi familokami i szybami kopalnianymi, które coraz częściej przeobrażają się w symbole Centrów Handlowych (Silesia City Center) czy muzeów (Muzeum Śląskie). Ważnym aspektem jest tutaj śląska religijność, regionalni bohaterowie i artyści, czy tradycyjna kuchnia – kluski śląskie, rolada i modra kapusta. Region zamieszkiwany przez Ślązaków jest także silny gospodarczo i ekonomicznie. Te specyficzne warunki charakteryzujące Śląsk tworzą z jednej strony silne poczucie wspólnoty „my”, z drugiej fundament wyróżniający region spośród innych obszarów Polski. Takie ujęcie społeczności śląskiej jako ważnego elementu zróżnicowania kulturowego Polski można odnieść do koncepcji znanego socjologa amerykańskiego Richarda L. Floridy, który zbudował model
w postaci triady: technologia – talent – tolerancja (3T). Model dotyczy wprawdzie kreatywności miast amerykańskich, ale zawarty w nim problem tolerancji odnosi się do poziomu zróżnicowania mierzonego otwartością środowiska na „obcych”,
a konkretnie na mniejszości etniczne. Wprowadza Florida Melting Pot Index (indeks różnorodności kulturowej). Dowodzi, że miasta o wyższym odsetku mniejszości narodowych i etnicznych cechuje wyższa dynamika rozwoju a otwarcie na imigrację jest kluczowym czynnikiem innowacji i wzrostu gospodarczego. W kontekście rozpatrywanej problematyki uznanie Ślązaków za mniejszość etniczną można przyjąć jako element różnorodności kulturowej Polski, a więc i pozytywny element pożądanego rozwoju Rzeczypospolitej.
Podkreślenie tożsamości ludności śląskiej i jej kulturowej odrębności, co jest ważniejszym elementem mniejszości etnicznych, to także powstanie wielu organizacji, towarzystw i ruchów społecznych, których wspólną ideą stała się dbałość o powrót do śląskiej ethnos. Szczególne ożywienie ma miejsce wśród Ślązaków, którzy między innymi zarejestrowali 7 września 2012 r. w Sądzie Okręgowym
w Opolu Stowarzyszenie Osób Narodowości Śląskiej (SONŚ), którego zasadniczym celem jest podtrzymywanie tradycji, języka, elementów etnicznych i narodowych osób utożsamiających się z narodowością śląską: […] pomysł wystąpienia do polskiego rządu i parlamentu z wnioskiem o ustanowienie mniejszości etnicznej. Wynik zeszłorocznego Spisu Powszechnego, w czasie którego ponad 800 tys. osób zadeklarowało przynależność do śląskiej narodowości czy grupy etnicznej, powinien zostać odnotowany w polskim prawodawstwie. Na skutek skargi kasacyjnej wniesionej przez Prokuratora Okręgowego w Opolu, Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. uchylił postanowienie Sądu Okręgowego i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. W razie negatywnego rozstrzygnięcia działacze Stowarzyszenia zapowiedzieli złożenie zażalenia do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. W tym kontekście powrócono po raz kolejny do głośnej dyskusji na temat uznania Ślązaków za mniejszość etniczną i działań w kierunku autonomii Śląska: Ślązacy zażądają teraz autonomii mocniej niż do tej pory. W tym kontekście należy wspomnieć o Związku Ludności Narodowości Śląskiej (ZLNŚ) zarejestrowanym w sądzie w Katowicach 24 czerwca 1997 r. Akt ten jednak został zakwestionowany przez ówczesnego wojewodę śląskiego. Rejestrację uchylono, ale zabiegi Związku wciąż trwają, chociaż negatywnie dla działaczy ZLNŚ wypowiedziała się w tej sprawie Wielka Izba w Strasburgu (2001). Należy jednak z całą mocą podkreślić, że w opiniowanej propozycji zmiany chodzi o uznanie i wpisanie do ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz języku regionalnym Ślązaków jako mniejszości etnicznej i nic ponadto. Dla porządku i pełniejszego obrazu prezentowanego zagadnienia należy wspomnieć jeszcze o Ruchu Autonomii Śląska (RAŚ), którego najważniejszym celem jest walka o autonomię Górnego Śląska na wzór autonomii z okresu II Rzeczypospolitej, kiedy województwo śląskie działało
w ramach Statutu Organicznego nadanego przez Sejm Ustawodawczy – posiadało wówczas odrębny Sejm Śląski i Skarb Śląski, a jego status ekonomiczny był silny. Nie przeceniając ważności i jak niektórzy głoszą radykalizmu Ruchu Autonomii Śląska w kontekście opiniowanej problematyk, czuję się w obowiązku jako opiniodawca wspomnieć, iż uznanie Ślązaków za mniejszość etniczną może stać się przyczynkiem i argumentem dla przedstawicieli i aktywnych działaczy RAŚ
w kierunku radykalizacji żądań autonomicznych w odniesieniu do regionu. To elementy pewnego zagrożenia, które mogą prowadzić do antagonizmów pomiędzy mieszkańcami nie tylko Śląska, ale i Polski. Jestem jednak daleka od ich przeceniania, chociaż zwracam uwagę na niebezpieczeństwo potencjalnych antagonizmów czy nawet konfliktów w wymiarze regionalnym, chociaż nie tylko.
Warunkiem istnienia mniejszości etnicznej jest świadomość ich członków, co do wspólnej historii i tego, co Fernanda Paula Braudela nazwał perspektywą długiego trwania, czyli la lonque durée. Zgodnie z postulatem współtwórcy historycznej Szkoły Annales tożsamość Śląska i Ślązaków to wielość skrupulatnie zapamiętanych faktów, które w ciągu dziejów ukonstytuowały współczesny obraz regionu i ich rdzennych mieszkańców. Pierwsze plemiona śląskie osiadły na terytorium dzisiejszego Śląska w XV wieku. Były to wówczas obszary opuszczone przez gospodarujących tutaj wcześniej Celtów i Germanów. Tak więc przodkowie współczesnych Ślązaków zamieszkali na obszarze Śląska kilkaset lat temu tworząc przez wieki własną kulturę, język i utrwalając własną tożsamość etniczną
i regionalną. Nie ma więc żadnych kontrowersji co do tego, że dzieje Ślązaków predestynują ich do miana mniejszości etnicznej. Na koniec potwierdzę jedynie spełnienie przez Ślązaków ostatniego warunku ujętego w definicji mniejszości etnicznej, iż Ślązacy nie utożsamiają się z żadnym narodem zorganizowanym we własne państwo – państwem Ślązaków jest Polska.
Kiedy więc przyjrzymy się definicji mniejszości etnicznej zawartej
w obowiązującej dotychczas wersji ustawy z 2005 r. i krótkim uzasadnieniom, to przekonamy się, że społeczność śląska spełnia warunki by nawet przy obecnym kształcie przepisów zostać zaklasyfikowaną jako mniejszość etniczna. Proponowana zmiana świadczy o politycznej i obywatelskiej dojrzałości wnioskodawców i wydaje się, przynajmniej na dotychczasowym etapie opiniowania, za uzasadnioną. Lekki niepokój mogą jedynie wzbudzać wypowiedzi niektórych działaczy RAŚ
o separatystycznych skłonnościach części obywateli państwa polskiego, zamieszkałych na Górnym Śląsku. Enuncjacje te nie znajdują, jak mi się wydaje, potwierdzenia w rzeczywistości społecznej regionu. Stąd też dotychczas korzystna opinia odnośnie do obywatelskiego projektu. W tym momencie wartym podkreślenia jest właśnie fakt, że proponowane zmiany mają charakter obywatelski, co świadczy
o dużym zaangażowaniu Ślązaków w działalność na rzecz własnej mniejszości etnicznej i dobrze świadczy o wciąż umacniającym się społeczeństwie obywatelskim w Polsce.
W dotychczas zaprezentowanej opinii odwoływałam się do definicji mniejszości etnicznej obowiązującej w przepisach ustawy o mniejszościach narodowych
i etnicznych oraz języku regionalnym. Aby opinia posiadała walory naukowe konieczne jest odwołanie się również do naukowych – szczególnie socjologicznych – definicji określających kiedy możemy mówić o mniejszości etnicznej. W typologii grup mniejszościowych Ślązacy są zaliczani do mniejszości o charakterze regionalnym, autochtonicznym, niemającym charakteru narodowego. Generalnie, status mniejszości etnicznej może nabyć grupa wyodrębniona ze społecznego kontekstu ze względu na dystynkcje rasowe, językowe, kulturowe bądź pochodzenie narodowe.
W przypadku Ślązaków mówimy przede wszystkim o dystynkcji językowej
i kulturowej. W literaturze przedmiotu najczęściej spotykamy trzy znaczenia mniejszości etnicznych. Po pierwsze, termin ten służy oznaczeniu zbiorowości połączonych wiarą we wspólne pochodzenie, wspólnej etnogenezie i wynikających
z tego faktu konsekwencjami przejawiającymi się w zajmowaniu przez tę zbiorowość wyjątkowego miejsca w hierarchii bogactwa, władzy i prestiżu. Członkowstwo w takiej grupie opiera się na statusie przypisanym, czyli jest wynikiem urodzenia
i pochodzenia. Przekaz kulturowy odbywa się poprzez transmisję międzypokoleniową. Takie rozumienie mniejszości prezentował między innymi niemiecki socjolog Max Weber, który za mniejszość etniczną uznawał każdą zbiorowość połączoną subiektywną wiarą we wspólną etnogenezę. Po drugie, termin mniejszość etniczna odnosi się do zbiorowości połączonych wiarą we wspólne pochodzenie, które nigdy nie osiągnęły statusu społeczeństw polityczno-obywatelskich i nigdy nie miały własnego państwa. Jest to społeczność o wyraźnej odrębności kulturowej funkcjonującej w granicach społeczeństwa obywatelskiego, bądź państwa narodowego kontrolowanego przez zbiorowość mającą dystynkcje grupy większościowej. Po trzecie, mniejszość etniczna oznacza grupę imigrantów przenoszących się z jednego terytorium narodowego na inne i przechodzących proces reorientacji świadomościowej w kierunku nabywania cech kultury kraju osiedlenia. Z powyżej lektury można wysnuć wniosek, iż społeczność Ślązaków może zostać zdefiniowana jako mniejszość etniczna co najmniej w dwóch pierwszych rozumieniach. Jest to bowiem społeczność o silnym przekonaniu co do wspólnoty pochodzenia, a członkiem społeczności jest się poprzez urodzenie a nie wybór. Ponadto, społeczność Śląska nigdy nie miała własnego państwa i za takowe uznaje państwo polskie w graniach którego żyje od setek lat. W mniejszym stopniu można definiować grupę śląską jako grupę imigrantów ze względu na bardzo odległy czas przybycia na terytorium współczesnego Śląska, ale zapewne jest to grupa, której świadomość został skierowana na uznanie Polski za własne państwo.
Tak więc zarówno w sensie obowiązującej w Polsce ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz języku regionalnym, jak i w oparciu o naukowe definicje mniejszości etnicznych, społeczność Śląska wpisuje się w warunki sprzyjające uznaniu jej za mniejszość etniczną.
W takim kontekście powstaje pytanie o ewentualne skutki ekonomiczne, polityczne i społeczno-kulturowe uznania Ślązaków za mniejszość etniczną w Polsce.
W odniesieniu do możliwych skutków ekonomicznych to należy jasno powiedzieć, że zmiana ustawy pociągnie za sobą wydatki zarówno z budżetu gminy, jak
i państwa, chociaż ich wielkość jest trudna do oszacowania. Są one bowiem
w poważnym stopniu związane z aktywnością członków mniejszości w określonej gminie. Jednym z ważniejszych aspektów będzie uznanie języka etnicznego jako języka pomocniczego. Jeśli tak się stanie, to koszty będą dość wysokie a na ich wysokość będą się składały te związane z umieszczeniem dodatkowych nazw
w języku etnicznym (miejscowości, ulic, obiektów fizjograficznych) – pokrywa budżet gminy, koszty związane ze zmianą tablic informacyjnych – pokrywa budżet państwa, a także koszty związane ze zmianami w systemie edukacji poprzez wprowadzenie do programu nauczenia języka etnicznego lub innych przedmiotów nauczanych w tymże języku. Ponadto, przedstawiciele mniejszości zyskają prawo występowania do władz gminnych i centralnych o dofinansowanie działalności kulturowej. Wszystkie wskazane wydatki muszą być zgodne z dotychczasowymi przepisami ustawy. Wprowadzenie zmiany nie będzie więc operacją bezkosztową, ale nie można dzisiaj określić wysokości takich kosztów – wydaje się, że będą to koszty w wysokości kilku milionów złotych.
W kontekście realiów politycznych wprowadzenie proponowanej zmiany nie będzie miało większych konsekwencji. Można jednak wskazać kilka potencjalnych reakcji politycznych wobec uznania grupy Ślązaków za mniejszość etniczna. Zmianą, która została wskazana także przez wnioskodawcę, będzie zwiększenie liczby członków Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych o dwóch przedstawicieli mniejszości śląskiej. Udział w Komisji to wyłącznie koszty ewentualnych delegacji związanych z posiedzeniem tejże Komisji. Uznanie Ślązaków za mniejszość etniczną będzie się wiązało z rozszerzeniem o kolejną mniejszość objętą ochroną zobowiązania Rzeczypospolitej złożonego w odniesieniu do Konwencji ramowej o ochronie mniejszości narodowych, którą Rzeczypospolita Polska ratyfikowała jako członek Rady Europy. W ocenie proponowanego projektu nie należy również pomijać kwestii wizerunku Polski na świecie, w szczególności
w Unii Europejskiej. Ostatnie wydarzenia, poczynając od niezbyt udanej, w moim odczuciu, wypowiedzi polskiego europosła (Janusza Korwin-Mikkego) w Parlamencie Europejskim, po przypadki dyskryminacji Romów, nie stanowią szczególnie korzystnych okoliczności dla budowania obrazu Polski i Polaków jako otwartych, życzliwych i przyjaznych mniejszościom, a także obywatelom sąsiadów Starego Kontynentu. Warto zatrzeć to nienajlepsze wrażenie w oczach innych mieszkańców UE pokazując, że państwo polskie potrafi stosować pionierskie rozwiązania
w zakresie unormowania stosunków ze słabszym partnerem i w kontakcie
z kulturową odmiennością. Najlepiej jednak, gdy tego rodzaju promocja odbywa się poprzez realne, pragmatyczne rozwiązania, na przykład właśnie w sferze prawnej,
a nie obietnice bez pokrycia i przedwyborcze deklaracje polityczne. Wspomniany aspekt życia społecznego i politycznego jest również ważny w kontekście współczesnego świata, który ze względu na procesy globalne – globalizacja
i metropolizacja – staje się coraz bardziej otwarty na kulturową różnorodność swoich mieszkańców. Włączenie Polski we współczesny system światowy wymaga również akceptacji dla takiej różnorodności. W kontekście politycznych konsekwencji proponowanej zmiany nie należy lekceważyć, wspomnianego już, potencjalnego działania przedstawicieli -najbardziej radykalnych – RAŚ, którzy mogą starać się wykorzystać mniejszość śląską jako ważny argument w dążeniu do autonomii Górnego Śląska. Równocześnie należy wspomnieć, że mniejszość śląska zamieszkująca ściśle określone terytorium Rzeczypospolitej stanie się korzystnym elementem budowania silnej tożsamości regionalnej. Jest to istotna kwestia
w kontekście formowanie się w Polsce społeczeństwa obywatelskiego, które wciąż pozostaje dalekie od zadowalającego. Jest to oczywista scheda po poprzednim systemie, co przekłada się na wyraźnie obserwowaną współcześnie lukę pomiędzy poziomem więzi rodzinnych a identyfikacją narodową. Pośrodku pozostaje przestrzeń, która powinna stanowić stabilny punkt odniesienia, którym może stać się właśnie tożsamość regionalna. Zdefiniowanie grupy Ślązaków jako mniejszości etnicznej w sposób naturalny stanowiłoby jeden z ważnych jej filarów. Silne relacje społeczne kształtujące mocną tożsamość regionalną, w omawianym wypadku Górnego Śląska, byłyby ważnym elementem utrzymania na miejscu wartościowych jednostek - ważnego ogniowa dla rozwoju. Ponadto, silny i wyraźny region, o własnej tożsamości i oryginalnej kulturze, stanie się atrakcyjnym miejscem dla inwestorów oraz rozwoju gospodarki turystycznej.
Istotnym skutkiem uznania grupy Ślązaków za mniejszość etniczną będzie świat kultury. W najwyższym stopniu zostanie on wzbogacony poprzez otwartość manifestacji i akceptacji oryginalnej kultury śląskiej wraz z jej etnodialektem. Elementy kultury śląskiej w poważnym stopniu urozmaicą system aksjonormatywny społeczeństwa polskiego. Samym Ślązakom opiniowana zmiana przyniesie poczucie równości wobec społeczeństwa i państwa polskiego. Wzrośnie poczucie tożsamości grupowej, ale również uznanie i szacunek dla struktur państwowych jako tych, które przydają im takie same prawa, ale i obowiązki jak pozostałym grupom mniejszościowym (etnicznym i narodowym) zamieszkującym terytorium Rzeczypospolitej. Samo uznanie zróżnicowania kulturowego, które zostanie wzbogacone poprzez kolejną mniejszość etniczną będzie, jak już wspomniałam, potencjalnym czynnikiem rozwoju społecznego, o czym pisał R. Florida. Pamiętajmy, że życie i socjalizacja w otoczeniu przedstawicieli różnych kultur, to dobry czynnik kształtowania postawy tolerancji wobec odmienności oraz warunek podtrzymywania
i pokoleniowej transmisji własnej kultury. Należy także wspomnieć o pewnym niebezpieczeństwie. Pełna otwartość w manifestowaniu własnej kultury, a także instytucjonalizacja jej elementów (np. system edukacji) może doprowadzić do pewnej izolacji grupy i jej zamknięcia się na świat zewnętrzny. Brak wśród członków grupy potrzeby włączania się w główny nurt życia społecznego. To pewne niebezpieczeństwa, ale praktycznie nie obserwowalne wśród przedstawicieli innych grup mniejszościowych z terytorium Polski – wyjątkiem może tutaj być społeczność romska. Wspomniana izolacja dotyczy bardziej państw o rodowodzie imigracyjnym niż nacjonalistycznym jakim jest Polska. Uznanie Ślązaków za mniejszość etniczną pozwoli też na korzystne uregulowanie stosunków kulturowych pomiędzy polskim państwem a Ślązakami – a mamy w tym przypadku do czynienia z historycznymi zaszłościami i poczuciem społecznej niesprawiedliwości w regionie. Niezależnie od tego, na ile postawy takie są zasadne – nie chodzi o sporządzanie rachunku rzeczywistych, bądź wyimaginowanych krzywd – warto podjąć próbę wypracowania kompromisu poprzez tworzenie ze strony państwa rozstrzygnięć przyjaznych tej grupie mniejszościowej. Rozstrzygnięcia te winny przekonać Ślązaków o dobrej woli Rzeczypospolitej, która różnorodność kulturową i etniczną traktuje jako wartość
i kulturowy kapitał, a nie przeszkodę w dobrych stosunkach wewnętrznych
i przyczynek do dyskryminacji pewnych grup zamieszkujących jej terytorium. Jest to ważny element dojrzałych demokracji a Polska taką drogą właśnie kroczy
w przyszłość.
Wszystkie powyższe rozważania prowadzą do pozytywnej opinii związanej ze zmianą ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz języku regionalnym polegającą na uznaniu Ślązaków za mniejszość etniczną. Ślązacy od wielu lat zabiegają o określone dla siebie prawa i należy tę determinację docenić. Równocześnie ich starania nie zagrażają spójności państwa polskiego więc nie ma ważnych powodów, aby prawo Ślązaków do nazywania siebie mniejszością etniczną były ograniczane. Zwłaszcza gdy uprawnieniami z tytułu nazywania się mniejszością etniczną cieszą się na terenie naszego kraju inne grupy obywateli.
	Uzasadnienia proponowanej zmiany przez jej autorów są przekonywujące
i zgodne z naukowymi koncepcjami, chociaż kilka kwestii – o których wspomniałam
w opinii – wymaga publicznej dyskusji, jak również ustawodawczej precyzji
i politycznej rozwagi.
	Ważąc wszelkie pozytywne i negatywne skutki wprowadzenia zmiany
w ustawie z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz języku regionalnym, polegającej na uznaniu społeczności śląskiej za mniejszość etniczną oraz powiększeniu liczby członków Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych o dwóch przedstawicieli mniejszości śląskiej, proponowaną zmianę uważam za zasadną.